Παιδιών

Ο στραβισμός είναι η διαταραχή της ευθυγράμμισης των ματιών, όταν το ένα μάτι «φεύγει» προς τα μέσα, έξω, πάνω ή κάτω. Μπορεί να εμφανιστεί από τους πρώτους μήνες της ζωής ή αργότερα στην παιδική ηλικία και πολλές φορές δεν είναι σταθερός, αλλά εμφανίζεται κατά διαστήματα, κυρίως όταν το παιδί κουράζεται ή είναι άρρωστο.

Αν δεν διαγνωστεί και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να οδηγήσει σε αμβλυωπία (τεμπέλικο μάτι) και μόνιμη απώλεια όρασης από το μάτι που στραβίζει. Η θεραπεία είναι εξατομικευμένη και μπορεί να περιλαμβάνει γυαλιά, κάλυψη του «καλού» ματιού, ειδικές ασκήσεις ή χειρουργική διόρθωση της θέσης των ματιών, πάντα με στόχο τη σωστή συνεργασία τους και τη διατήρηση καλής διόφθαλμης όρασης.

Η αμβλυωπία είναι κατάσταση όπου ένα μάτι δεν βλέπει καλά, όχι επειδή έχει οργανική βλάβη, αλλά επειδή η όραση δεν αναπτύχθηκε φυσιολογικά στα πρώτα χρόνια της ζωής. Συνήθως σχετίζεται με στραβισμό, μεγάλη διαφορά βαθμού ανάμεσα στα δύο μάτια ή με καταστάσεις που «θολώνουν» την εικόνα, όπως συγγενής καταρράκτης ή πτώση βλεφάρου.

Το επικίνδυνο με την αμβλυωπία είναι ότι δεν δίνει πάντα εμφανή συμπτώματα: το παιδί χρησιμοποιεί το «καλό» μάτι και δεν παραπονιέται. Γι’ αυτό ο προληπτικός έλεγχος είναι καθοριστικός. Η θεραπεία περιλαμβάνει διόρθωση με γυαλιά και, σε πολλές περιπτώσεις, κάλυψη του καλού ματιού ή ειδικά φίλτρα, ώστε ο εγκέφαλος να «αναγκαστεί» να δουλέψει με το αδύναμο μάτι στο κρίσιμο παράθυρο ανάπτυξης της όρασης.

Η επίμονη δακρύρροια στο βρέφος ή το μικρό παιδί, συχνά συνοδευόμενη από τσίμπλες ή ερεθισμό των βλεφάρων, οφείλεται συχνά σε στένωση ή απόφραξη του ρινοδακρυϊκού πόρου, του μικρού «σωληναρίου» που παροχετεύει τα δάκρυα προς τη μύτη. Πρόκειται για συχνή και συνήθως καλοήθη κατάσταση, που αφορά σημαντικό ποσοστό βρεφών τους πρώτους μήνες ζωής.

Στις περισσότερες περιπτώσεις βελτιώνεται αυτόματα με την ανάπτυξη του παιδιού και απλή υγιεινή της περιοχής. Όταν όμως η δακρύρροια επιμένει ή εμφανίζονται συχνές μολύνσεις, μπορεί να χρειαστεί ειδικό μασάζ, χρήση κολλυρίων ή μικρή επεμβατική πράξη (διαστολή/probing του πόρου) σε εξειδικευμένο κέντρο, ώστε να αποκατασταθεί ομαλά η αποχέτευση των δακρύων.

Τα διαθλαστικά προβλήματα (μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός) επηρεάζουν την καθαρότητα της εικόνας που φτάνει στον αμφιβληστροειδή. Το παιδί μπορεί να μην βλέπει καθαρά μακριά, να δυσκολεύεται στο διάβασμα, να πλησιάζει πολύ την τηλεόραση ή να παραπονιέται για πονοκεφάλους και κούραση στα μάτια, ειδικά στο σχολείο.

Με έναν πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο, συχνά με τη βοήθεια ειδικών σταγόνων για ακριβή μέτρηση, εντοπίζονται οι βαθμοί και αποφασίζεται αν χρειάζονται γυαλιά. Η σωστή και έγκαιρη διόρθωση δεν είναι μόνο θέμα άνεσης στην όραση, αλλά και προϋπόθεση για φυσιολογική ανάπτυξη της οπτικής οξύτητας και για την πρόληψη αμβλυωπίας.

Ο κερατόκωνος είναι πάθηση του κερατοειδούς, του «διαφανούς παραθύρου» μπροστά από την ίριδα, που σταδιακά λεπταίνει και παίρνει κωνικό σχήμα. Συνήθως εμφανίζεται στην εφηβεία, αλλά σε ορισμένα παιδιά, ειδικά με έντονο τρίψιμο των ματιών ή οικογενειακό ιστορικό, μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα και να εξελίσσεται γρήγορα.

Οι πρώτες ενδείξεις είναι αυξανόμενος αστιγματισμός και συχνές αλλαγές γυαλιών. Με εξειδικευμένες τοπογραφικές εξετάσεις ανιχνεύουμε έγκαιρα την παραμόρφωση του κερατοειδούς. Σήμερα υπάρχουν αποτελεσματικές μέθοδοι σταθεροποίησης, όπως το cross-linking, καθώς και ειδικοί φακοί επαφής ή, σε προχωρημένα στάδια, επεμβάσεις Laser ή κερατοπλαστικής. Η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστική για να διατηρηθεί η καλύτερη δυνατή όραση.

Ο συγγενής καταρράκτης είναι η θόλωση του κρυσταλλοειδούς φακού του ματιού που υπάρχει ήδη από τη γέννηση ή εμφανίζεται τους πρώτους μήνες ζωής. Μπορεί να αφορά μόνο το ένα μάτι ή και τα δύο, να είναι ήπιος ή πολύ σοβαρός, και οφείλεται σε διάφορα αίτια (κληρονομικά, μεταβολικά, συνδρομικά, ενδομητριακές λοιμώξεις).

Σε βαριές μορφές, όπου η θόλωση εμποδίζει το φως να φτάσει στον αμφιβληστροειδή, απαιτείται άμεση αξιολόγηση και συνήθως χειρουργική αφαίρεση του φακού σε πολύ μικρή ηλικία, ώστε να δοθεί το μέγιστο δυνατό «οπτικό ερέθισμα» στον εγκέφαλο. Ακολουθεί περίοδος οπτικής αποκατάστασης με ειδικά γυαλιά ή φακούς επαφής και στενή παρακολούθηση, για να μειωθεί ο κίνδυνος αμβλυωπίας και να επιτευχθεί όσο γίνεται καλύτερη όραση.

Η πτώση βλεφάρου (βλεφαρόπτωση) είναι η κατάσταση όπου το άνω βλέφαρο βρίσκεται χαμηλότερα από το φυσιολογικό και μπορεί να καλύπτει μέρος ή και ολόκληρη την κόρη του ματιού. Στα παιδιά οφείλεται συχνότερα σε συγγενή αδυναμία του μυός που σηκώνει το βλέφαρο, αλλά μπορεί να σχετίζεται και με νευρολογικά ή άλλου τύπου προβλήματα.

Όταν το βλέφαρο καλύπτει τον οπτικό άξονα, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος αμβλυωπίας και διαταραχής της στάσης της κεφαλής (το παιδί γέρνει ή σηκώνει το κεφάλι για να βλέπει). Ανάλογα με τη βαρύτητα, η αντιμετώπιση μπορεί να είναι αρχικά παρακολούθηση και, όταν κριθεί απαραίτητο, χειρουργική ανόρθωση του βλεφάρου, ώστε να εξασφαλιστεί καθαρό οπτικό πεδίο και σωστή ανάπτυξη της όρασης.

Η Αμφιβληστροειδοπάθεια της Προωρότητας είναι πάθηση που αφορά κυρίως πολύ πρόωρα νεογνά, με πολύ χαμηλό βάρος γέννησης. Οφείλεται σε ανώριμη ανάπτυξη των αγγείων του αμφιβληστροειδή και μπορεί, αν εξελιχθεί, να οδηγήσει σε σοβαρή απώλεια όρασης ή και τύφλωση.

Γι’ αυτό τα πρόωρα βρέφη που ανήκουν σε ομάδες κινδύνου υποβάλλονται σε τακτικούς ελέγχους από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο, ήδη μέσα στη μονάδα νεογνών και στη συνέχεια σε τακτά διαστήματα. Αν εντοπιστούν αλλοιώσεις που χρειάζονται θεραπεία, εφαρμόζονται εξειδικευμένες μέθοδοι, όπως Laser ή ενδοϋαλοειδικές ενέσεις, με στόχο να σταθεροποιηθεί η κατάσταση. Η έγκαιρη παραπομπή και η στενή συνεργασία με τον παιδίατρο και τη νεογνολογική ομάδα είναι κρίσιμες για την πρόγνωση.

Ο νυσταγμός είναι ακούσια, ρυθμική, συνήθως ταλαντωτική κίνηση των ματιών, που μπορεί να είναι οριζόντια, κάθετη ή κυκλική. Μπορεί να είναι συγγενής (να εμφανίζεται από τους πρώτους μήνες ζωής) ή να εμφανιστεί αργότερα, σε συνδυασμό με άλλες οφθαλμολογικές ή νευρολογικές παθήσεις. Συχνά τα παιδιά γυρίζουν ελαφρά το κεφάλι σε μια συγκεκριμένη θέση, όπου ο νυσταγμός μειώνεται.

Η διερεύνηση ενός νυσταγμού απαιτεί εξειδικευμένο οφθαλμολογικό και, όπου χρειάζεται, νευρολογικό έλεγχο, για να διευκρινιστεί η αιτία και ο βαθμός επιβάρυνσης της όρασης. Η αντιμετώπιση είναι εξατομικευμένη και μπορεί να περιλαμβάνει γυαλιά ή φακούς επαφής, ειδικές οπτικές ή χειρουργικές παρεμβάσεις, καθώς και υποστήριξη της οπτικής λειτουργίας του παιδιού στο σχολείο και στην καθημερινότητα.